Euthanasie in de psychiatrie
–
14-04-2025 1:00 pm
14-04-2025 1:00 pm
Ethische, filosofische, klinische en wetenschappelijke perspectieven
Wanneer het lijden ondraaglijk wordt voor psychiatrische patiënten zonder vooruitzicht op verbetering, biedt euthanasie of ‘begeleid sterven’ psychiatrische patiënten de mogelijkheid om hun leven op een waardige manier te beëindigen. In Zwitserland, België en Nederland is geassisteerd sterven niet beperkt tot terminaal zieke patiënten, maar is het ook wettelijk toegestaan voor mensen wier ondraaglijk lijden te wijten is aan een niet-terminale, maar ernstige, aanhoudende en onbehandelbare geestesziekte. Psychisch lijden kan even ondraaglijk en slopend zijn als somatisch lijden. Dit lijkt duidelijk uit het hoge percentage van mensen die een zelfmoordpoging doen en gediagnosticeerd zijn met psychische aandoeningen zoals zware depressie, drugsverslaving en persoonlijkheidsstoornissen.
Hoewel de morele argumenten voor geassisteerde dood bij psychiatrische ziekten sterk zijn, zijn er moeilijke medische en ethische dilemma’s waar artsen mee te maken krijgen als een psychiatrische patiënt een verzoek indient om te sterven. Artsen moeten in staat zijn om tot een weloverwogen oordeel te komen dat de patiënt een behandelingsrefractaire aandoening heeft en daarom geen uitzicht heeft op verdere verbetering. Toch is er op dit moment geen objectieve, wetenschappelijke manier om te bepalen of een geestelijke ziekte onbehandelbaar is, wanneer het lijden van de patiënt te veel is om te dragen en wanneer een verzoek om geassisteerd sterven weloverwogen is in plaats van een symptoom van de ziekte van de patiënt dat naast de andere symptomen behandeld moet worden. Onder welke omstandigheden kan geconcludeerd worden dat het leven van een adolescent zonder vooruitzichten op verbetering is? Wanneer kan het leven van een bejaarde als voltooid en niet langer de moeite waard worden beschouwd?
We zullen trachten deze en andere vragen rond de praktijk van euthanasie in de psychiatrie te behandelen vanuit filosofisch, klinisch en ethisch perspectief. Dit is de tweede in een reeks online workshops georganiseerd door het Lemon Tree Interdisciplinary Center for Psychiatry, Psychotherapy and Philosophy (de vorige workshop was getiteld ‘The Identity Crisis in Psychiatry‘).
Praktische informatie
14 april 2025 – 13:00 tot 16:40 CEST
15 april 2025 – 13:00 tot 16:00 CEST
Ø Het volledige schema, inclusief samenvattingen, vind je hieronder
Registratie
Het evenement vindt online plaats via Zoom. Registreer je voor het evenement via deze link. Je ontvangt inloggegevens na registratie. Er zijn geen registratiekosten voor dit evenement.
Organisatoren
Het evenement wordt georganiseerd door het Lemon Tree Interdisciplinair Centrum voor Psychiatrie, Psychotherapie en Filosofie, gevestigd op de afdeling Psychiatrie van het Amsterdam Universitair Medisch Centrum.
Datum & Tijd
14-04-2025 1:00 pm
Locatie
Online
Lemon Tree
Related (sub)project:
Speakers
Prof. Kevin Aho
Filosofie, Florida Gulf State University
Heidegger, de ontologische dood en het probleem van hulp bij zelfdoding voor geesteszieken
Een van de blijvende bijdragen van Heideggers beschrijving van het menselijk bestaan (Dasein) is het idee dat we niet bestaan als een atomistische substantie, maar als een activiteit van zelfbegrip. Daarom beweert hij dat “bestaan … in wezen begrijpen is” (Heidegger 1982, 276). Maar Heidegger maakt duidelijk dat ons vermogen om te begrijpen altijd kwetsbaar is voor instorting, en hij zal naar deze instorting verwijzen als een soort ontologische dood. Deze beschrijving is nuttig bij het begrijpen van geestesziekten, want als ons zelfbegrip instort, lijden we aan een “onvermogen om te zijn”. We blijven dingen waarnemen, hanteren en ervaren, maar we zijn niet in staat om emotioneel te resoneren, te begrijpen of er betekenis aan te geven. In die zin zijn we tegelijkertijd levend en dood (Aho 2022, Aho 2106; Aho 2014). Psychische aandoeningen interpreteren in termen van ontologische dood kan clinici helpen om de wanhoop van een patiënt te begrijpen en de motivatie om hulp te zoeken bij het beëindigen van iemands leven. Maar het probleem van geassisteerde dood hangt af van de klinische betekenis van “hardnekkige” of “behandelingsresistente” psychische aandoeningen. Gezien de beperkingen van wat we weten over de etiologie van geestelijke ziekten, kunnen clinici op geen enkele manier weten of een stoornis ongeneeslijk is of op welke onherleidbaar complexe manieren biopsychosociale factoren met elkaar verbonden zijn door bij te dragen aan de chroniciteit van een stoornis. Voor Heidegger is de ontologische dood een voorbijgaande toestand die voortduurt totdat de lijder de wereld weer kan betreden en het bestaan weer zin kan geven. Ik wil suggereren dat totdat we een beter begrip hebben van de hardnekkigheid van geestelijke ziekten, clinici zich moeten blijven richten op het helpen van de patiënt om zin te geven aan het leven in plaats van het te beëindigen.
Dr. Kirsten Catthoor
Psychiatrie, Vlaamse Leerstoel Psychiatrie
Prof. Damiaan Denys
Lemontree, AmsterdamUMC
Hoe beslissen clinici over ondraaglijk en uitzichtloos geestelijk lijden?
In de context van een psychiater-patiëntrelatie, vooral wanneer het gaat om een verzoek om euthanasie, spelen de psychologische processen van overdracht, tegenoverdracht en projectieve identificatie een cruciale rol bij het vormgeven van interacties, besluitvorming en ethische overwegingen. Deze onbewuste dynamieken kunnen de manier waarop de psychiater het verzoek van de patiënt waarneemt en hoe de patiënt de reactie van de psychiater ervaart, aanzienlijk beïnvloeden. Inzicht in overdracht, tegenoverdracht en projectieve identificatie bij euthanasieverzoeken maakt een meer meelevende, ethische en klinisch verantwoorde benadering mogelijk. Door zich bewust te zijn van deze onbewuste processen kan de psychiater een diepere exploratie van het lijden van de patiënt vergemakkelijken en tegelijkertijd de professionele integriteit in het besluitvormingsproces behouden.
Dr. Julian Kiverstein
Lemontree, AmsterdamUMC
Over de noodzaak van het koesteren van hoop in de psychiatrie
Karl Menninger (1959) stelde dat hoop noodzakelijk was voor therapeutische verandering, een sleutelfactor voor het succes van psychotherapie (Schrank 2008). Hoop als toekomstgerichte emotie kan fungeren als voorwaarde voor het vinden van nieuwe manieren om iemands verleden te begrijpen en ermee in het reine te komen. Mijn lezing zal gaan over het concept van behandelweigerachtigheid, dat door clinici wordt gebruikt om het verzoek van een psychiatrische patiënt om euthanasie te evalueren. Een verzoek om geassisteerd sterven kan alleen worden ingewilligd als op objectieve medische gronden wordt geconcludeerd dat er geen verbetering in de toestand van de patiënt te verwachten is. In een belangrijk recent artikel hebben Nicolini et al 2022 zich afgevraagd hoe clinici objectief tot een beoordeling van behandelweigerachtigheid kunnen komen. Voortbouwend op hun bezorgdheid zal ik beargumenteren dat een dergelijke beoordeling contraproductief kan zijn voor de behandeling van de patiënt. Want een dergelijke beoordeling ontneemt de patiënt de hoop die volgens Meninger terecht nodig is voor therapeutische verandering.
Prof. Gin Malhi
Psychiatrie, Universiteit van Sydney/Oxford
Kan geassisteerd sterven in de context van depressie gerechtvaardigd zijn?
Deze lezing bespreekt de vraag of personen met een klinische depressie die de wens uiten om te sterven en om hulp bij sterven vragen, hiervoor in aanmerking moeten komen. De lezing zal specifiek ingaan op de fenomenologie van depressie met betrekking tot suïcidaal denken en vergelijkingen trekken met de wens om te sterven en eventuele onderscheidende kenmerken bespreken en hoe in de praktijk een dergelijk onderscheid kan worden gemaakt. De lezing combineert een klinisch, ethisch en filosofisch kader.
Marie Nicolini
Psychiatrische euthanasie: een casestudy voor het heroverwegen van de fundamenten van de psychiatrie
Psychiatrische euthanasie, d.w.z. euthanasie op basis van een psychiatrische aandoening zoals depressie, PTSS of chronische psychose, is toegestaan in landen als Nederland, België en mogelijk in de nabije toekomst Canada. Onderzoek naar deze praktijk heeft aangetoond dat het vol zit met klinische en ethische vragen, zoals hoe artsen hun patiënten moeten evalueren. De praktijk verdient echter ook buiten deze landen aandacht, omdat het een realistische en urgente casestudy is voor het heroverwegen van de fundamenten van de psychiatrie. Hier beweer ik dat psychiatrische euthanasie, met de verschillende conceptuele vragen die het oproept, de onjuiste logica uitdaagt die de psychiatrie beschouwt als vallend binnen de grenzen van de geneeskunde. In plaats daarvan, zo stel ik, dwingt het ons om ons rekenschap te geven van het feit dat de psychiatrie zich op een scharnierpunt bevindt tussen de geneeskunde en de maatschappij, wat directe morele en beleidsmatige implicaties met zich meebrengt.
Dr. Sisco van Veen
Psychiatrie, AmsterdamUMC
MAID voor psychiatrisch lijden: aantallen, trends en de uitdaging van onherstelbaarheid.
In zijn lezing zal Sisco van Veen ingaan op de situatie van medische hulp bij sterven (MAID) voor psychiatrisch lijden in Nederland. Eerst bespreekt hij de meest recente cijfers en empirische bevindingen, vervolgens bespreekt hij enkele belangrijke maatschappelijke trends en tot slot staat hij stil bij de uitdaging om onomkeerbaarheid vast te stellen.
Schedules
Maandag 14 april
| Start Time (CEST) | End Time (CEST) | Agenda Point |
|---|---|---|
| 13:00 | 13:40 | Gin Malhi Kan geassisteerd sterven in de context van depressie gerechtvaardigd zijn? |
| 13:40 | 14:20 | Kirsten Catthoor |
| 14:20 | 14:40 | Pauze |
| 14:40 | 15:20 | Interviews + Discussie |
| 15:20 | 16:00 | Kevin Aho Heidegger, de ontologische dood en het probleem van hulp bij zelfdoding voor geesteszieken |
| 16:00 | 16:40 | Damiaan Denys Hoe beslissen clinici over ondraaglijk en uitzichtloos psychisch lijden? |
Dinsdag 15 april
| Start Time (CEST) | End Time (CEST) | Agenda Point |
|---|---|---|
| 13:00 | 13:40 | Sisco van Veen MAID voor psychiatrisch lijden: aantallen, trends en de uitdaging van irremediabiliteit. |
| 13:40 | 14:20 | Marie Nicolini Psychiatrische euthanasie: een casestudy voor het heroverwegen van de fundamenten van de psychiatrie |
| 14:20 | 14:40 | Pauze |
| 14:40 | 15:20 | Interviews + Discussie |
| 15:20 | 16:00 | Julian Kiverstein Over de noodzaak van het koesteren van hoop in de psychiatrie |
Resources
Document
Test document content.